İş Kazasında 3 Kişi Kimdir? Hukuki ve Kurumsal Perspektiften Bir Bakış
İş kazaları, bir çalışanın bedence veya ruhça zarar görmesiyle sonuçlanan kritik olaylardır. Bu tür olaylarda hem işçiler hem de kurumlar açısından “üçüncü kişi” kavramı önemli bir hukuki sorumluluk sorunsalı yaratır. Bu yazıda, iş kazasında 3 kişi kimdir sorusunu, tarihsel hukuki çerçeveden başlayarak günümüzdeki uygulamalara ve akademik tartışmalara kadar uzanan bir çizgide inceleyeceğiz.
Tarihsel Hukukta “Üçüncü Kişi” Kavramının Ortaya Çıkışı
Geçmişte iş hukuku daha çok işveren‑işçi çatışması etrafında şekillenmişken, zamanla iş güvenliği mevzuatının yaygınlaşmasıyla birlikte kazaların sorumluluk ağı genişlemiştir. Türkiye’de özellikle 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gibi düzenlemelerle, iş kazası tanımı genişletilmiş ve sorumluluk alanları çeşitlenmiştir. [1]
Bu bağlamda “üçüncü kişi” kavramı, işveren ve işçi dışında kazaya sebep olmuş ya da katkıda bulunmuş başka gerçek ya da tüzel kişileri tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır.
Günümüzde “İş Kazasında 3 Kişi” Kimlerdir? Mevzuat ve Uygulama
Güncel uygulamalarda “üçüncü kişi” ifadesi şu şekilde anlam kazanmaktadır: İşveren ya da işçi dışında, kazaya sebebiyet veren ya da katkıda bulunan gerçek ya da tüzel kişi veya kişiler. Örneğin, aynı iş yerinde bir başka çalışanın kazaya dahil olması ya da dışarıdan gelen bir hizmet firmasının ihmaliyle kazanın meydana gelmesi halinde, bu kişi ya da kurum “üçüncü kişi” sayılabilir. [2]
Hukuki düzenleme açısından, 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesinde “üçüncü kişi” terimi şu şekilde yer alır: “Üçüncü kişi, kazaya uğrayan sigortalı ile işvereni dışında kalan tüm kişileri ifade eder.” [2]
Dolayısıyla, iş kazasında sorumluluk ve tazminat açısından “üç kişi” kavramından söz edildiğinde yalnızca üç birey değil; işveren, işçi ve üçüncü kişi(ler) şeklinde sorumluluk yükü üçlü bir çerçeveye oturur.
Üçüncü Kişinin Sorumluluğu ve Akademik Tartışmalar
Akademik literatürde iş kazasında üçüncü kişilerin sorumluluğu üç ana başlıkta ele alınmaktadır: kusur, illiyet (nedensellik) ve kaçınılmazlık ilkesi. Örneğin, üçüncü kişinin kusuru varsa ve bu kusur iş kazasının gerçekleşmesinde doğrudan etkiye sahipse, sorumluluk doğar. [3]
“Kaçınılmazlık ilkesi” ise, kazanın ölümüne ya da yaralanmaya yol açmasının önlenemeyecek durumda olması hâlinde işverenin sorumluluğunun sınırlanmasını düzenler. Ancak üçüncü kişinin varlığı, illiyet bağını kesebilir ve böylece işverenin sorumluluğu azalabilir. [4]
Akademide tartışılan diğer bir nokta, üçüncü kişi olarak değerlendirilmesi gerekenlerin sınırıdır: aynı işyerindeki başka işçi, taşeron firma, hizmet sağlayıcısı ya da bakım‑onarımcı firmalar hangileri kapsam dahilindedir? Bu sınıflandırma, sorumluluk ve tazminat yönünden kritik öneme sahiptir.
Sorumluluk Çerçevesinde Uygulamada Öne Çıkan Hususlar
– Kazanın meydana geldiği işyerinde risk değerlendirmesi yapılıp yapılmadığı, işverenin önlem yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği incelenir. Eğer gerekli önlemler alınmamışsa, kaçınılmazlık ilkesinden faydalanılamaz. [5]
– Üçüncü kişinin kusuru varsa, bu kişi veya bu kişileri çalıştıran kurum da sorumluluk yüklenebilir; kazadan zarar gören sigortalı ya da hak sahipleri bu kişi veya kurumlara karşı rücu edebilir. [6]
– Uygulamada işveren‑işçi‑üçüncü kişi arasındaki sorumluluk oranları ve rücu mekanizmaları mahkeme kararları ve SGK uygulamaları ile şekillenir. Bu nedenle iş kazalarının tespit ve bildirim süreçlerinde titizlik büyük önem taşır.
Okuyucular İçin Düşündürmeye Değer Sorular
– Bir iş kazasında üçüncü kişinin kusuru ne zaman yeterli sayılır? İşyerindeki sistematik bir eksiklikle mi yoksa tekil bir hata ile mi ölçülmelidir?
– Üçüncü kişi kavramının sınırları nelerdir? Örneğin bir taşeron firma çalışanı kazaya karıştığında, ana işverenin sorumluluğu nasıl şekillenmelidir?
– “Kaçınılmazlık” ilkesi işveren sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırabilir mi, yoksa yalnızca azaltabilir mi?
– Günümüz çalışma dünyasında, hizmet‑alım, taşeronluk ve dış kaynak kullanımı yaygınlaştıkça üçüncü kişi sorumluluğu daha mı karmaşık hale geliyor?
İş kazalarında “üç kişi” kavramı, basitçe üç birey anlamına gelmez; sorumluluk alanlarının çok katmanlı olduğu bir yapıyı ifade eder. Bu katmanları anlamak, hem işverenler için bir yükümlülük rehberi hem de işçiler için haklarını koruma aracı olabilir.
—
Sources:
[1]: “İŞ KAZASINDA 3. KİŞİNİN VE İŞ SAHİBİNİN HUKUKİ SORUMLULUĞU”
[2]: “İş Kazası – Meslek Hastalığında Üçüncü Kişi Kimdir”
[3]: “İş Kazasında Üçüncü Kişilerin Sorumluluğu ve Tazminata Etkisi”
[4]: “İş Kazasında 3. Kişilerin ve İşverenin Sorumluluğu » Makaleler | Bi …”
[5]: “İş kazasında işveren ve üçüncü kişilerin sorumluluğu”
[6]: “İş Kazasında İşverenin ve 3. Kişilerin Sorumluluğu”