5 Litre Cam Suyu Kaç Para? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
İstanbul’da yaşayan, sivil toplumda çalışan bir genç yetişkin olarak, sokakta, işyerinde, toplu taşımada gözlemlediğim pek çok şey beni düşündürüyor. Günlük yaşamda karşılaştığımız küçük ama önemli sorular, bazen toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle ilgili büyük meselelerin bir yansıması olabiliyor. Mesela, “5 litre cam suyu kaç para?” sorusu, aslında sadece bir fiyat sorusu olmanın ötesine geçiyor. Bu soru, toplumun farklı kesimlerini nasıl etkiliyor? Zengin ve fakir arasındaki uçurum, cinsiyet eşitsizliği ve toplumsal adaletle ilgili ne gibi ipuçları veriyor? Bu yazıda, bu basit soruyu toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik perspektifinden inceleyeceğim.
5 Litre Cam Suyu Kaç Para? Fiyatın Sosyal Adaletle İlgisi
Sokakta yürürken bazen şunu düşünürüm: “Bir insan, 5 litre cam suyu almak için ne kadar para harcıyor ve bu para harcama kapasitesi, onun yaşamını nasıl etkiliyor?” İstanbul’da, özellikle dar gelirli mahallelerde yaşayan insanlar, temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanabiliyor. Su, hayati bir ihtiyaçtır, ancak cam şişede su almak, büyük bir lüks haline gelebilir. 5 litre cam suyu, marketlerde ortalama olarak 10-15 TL civarında bir fiyata satılıyor. Ancak bu fiyat, farklı gelir gruplarını farklı şekilde etkiler.
İçinde bulunduğum sivil toplum çalışmalarımda, dar gelirli ailelerle çokça zaman geçiriyorum. Çoğu zaman, evde su tasarrufu sağlamak için plastik şişelerden kaçınıyorlar. Cam şişe kullanımı, genellikle bir seçim değil, bir imkânsızlık durumudur. Oysa, 5 litre cam suyu almak, bazı kişiler için tamamen rutin bir alışveriş olabilir. Bu durum, gelir eşitsizliğinin ne kadar derin olduğunu gözler önüne seriyor. 5 litre suyun fiyatı, sosyal adaletin ve toplumdaki gelir dağılımının bir göstergesi olabilir.
Cinsiyet Perspektifi: Kadınlar ve Suya Erişim
Toplumsal cinsiyet, suya erişim konusunu da derinden etkileyebilir. Birçok kadının hayatında, ev içi sorumlulukların büyük bir kısmı suyun yönetimiyle ilgilidir. Ailelerin su ihtiyaçlarını karşılamak için su taşıyan kadınlar, bir yandan da sosyal ve ekonomik baskılarla mücadele etmek zorunda kalırlar. Sokakta, kadınların çoğunlukla suyu taşıyan ve temin eden kişiler olduklarını görmek çok yaygın. Ancak bu sorumluluğun arkasında başka bir sorun da var: Kadınların, erkeklere göre daha düşük ücretlerle çalışmaları ve ev içindeki sorumluluklarının daha fazla olması, onları su gibi temel ihtiyaçlara erişimde daha fazla zorluyor.
Bir gün toplu taşıma aracında, yaşlı bir kadının elindeki su şişesini gördüm. Plastik bir şişeydi, içindeki su ise bittiği için su almak üzere bir markete gitti. 5 litre cam suyu almak gibi bir şansı yoktu. Cam şişelerin, hem daha pahalı olması hem de taşımada daha zorlayıcı olması, kadınların bu ürünlere erişimini kısıtlıyor. Bu durumu, toplumsal cinsiyetin günlük hayatımızdaki küçük ama önemli etkilerinden biri olarak görmek mümkün. Kadınların ekonomideki yeri ve aile içindeki yükümlülükleri, onların temel ihtiyaçları karşılamada karşılaştıkları engelleri doğuruyor.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet: Herkes İçin Su Erişimi
Toplumsal cinsiyet, gelir durumu ve farklı etnik grupların, suya erişimi de çok farklı olabilir. İstanbul gibi büyük şehirlerde, bazı mahallelerde suyun kalitesi ve erişimi, diğer mahallelere göre farklılık gösteriyor. Üst gelir grubundaki bireyler, şişelenmiş su veya cam şişe suya kolayca ulaşabilirken, alt gelir grubundaki bireyler için bu ürünler lüks sayılabilir. 5 litre cam suyu almak, kimileri için sadece bir alışveriş tercihi, kimileri için ise ulaşmakta zorlanılan bir gereklilik haline gelir.
Çeşitliliğin etkisini en çok, İstanbul’daki farklı semtlerde gözlemliyorum. Zengin semtlerde, insanlar alışverişlerini kolayca yapabiliyorlar, kaliteli su markalarına ulaşmak da onlar için bir sorun değil. Ancak, dar gelirli semtlerde, suyun kalitesi ve ulaşılabilirliği çok daha büyük bir problem haline gelebiliyor. Bu durum, sosyal adaletin en net örneklerinden biridir. Su gibi temel bir ihtiyacın, gelir ve sınıf farklarına göre ne kadar değişebileceğini görmek, her gün gözlemlerim arasında yer alıyor.
Sonuç: 5 Litre Cam Suyu Kaç Para? Bir Toplumsal Sorun
“5 litre cam suyu kaç para?” sorusu, ilk bakışta sıradan bir alışveriş sorusu gibi görünebilir. Ancak, derinlemesine bakıldığında, bu soru toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından çok daha geniş anlamlar taşıyor. Suya erişim, insanların gelir durumu, cinsiyeti, yaşadıkları mahalle ve toplumsal sınıflarına göre farklılık gösteriyor. Bu durum, sadece bir ekonomik eşitsizlik sorunu değil, aynı zamanda toplumsal bir adalet meselesidir.
Sosyal adaletin sağlanması, su gibi temel ihtiyaçlara herkesin eşit ve erişilebilir şekilde ulaşabilmesiyle başlar. Cinsiyet, sınıf ve çeşitlilik göz önünde bulundurulduğunda, 5 litre cam suyu almak gibi bir basit işlem bile, toplumsal yapımızı yansıtan önemli bir soruya dönüşebilir. Bu soruya yanıt ararken, daha adil bir toplum kurmanın temellerini de atıyoruz.